7 Feb ’53. Vreselijk waterramp deze week gevallen. Ik hoop dat ‘t goed overzicht schrijven maar alles was nachts gebeurd. Zaterdagavond kom ik van Dordt schaken om 12 uur zou onder de spoorviaduct rijden, tot de schrik water zoo hoog. Half meter op de straat. Ik keek vreemd op. Moest om twee uur laag water zijn. Terugrijden onder de tunnel op de Krispijnseweg naar huis, direkt stok gezet bij het water, half uur later gemeten 25 cm gerezen. Dat gaat niet goed. In plaats van zakken, nu snel omhoog. Mijn vrouw is gelukkig nog op. Direkt opgebeld naar Burgemeester, B. de Jong en Schoonderwoerd. Alledrie direkt hiergekomen. Het water steeg snel om 1 1/2 uur al bijna tegen de balk. Cor [de knecht, GK] met vrouw en kind geroepen, alle meubelen op zolder gezet en naar hier gebracht. B. De Jong haalt nog vier man om de ka na te kijken.

Om 2 uur loopt water al over de ka op laagste plek. Vooral bij het hek. Stro met palen neergeslagen ‘t helpt niet om 2 1/2 uur loopt al 25 cm water over de hele ka. 1/2 uur later begint de polder onderwater te loopen. Burgemeester met mannen moesten gauw weg, anders zou de weg onder zijn. Om 4 uur loopt water niet meer over de ka, dus ik dacht dat het water zakken, maar hele polder was blank van het water. De wind blijft orkaan, precies NoordWesten.

Om 6 uur gaat ik met Cor melken 1 koe uitgemolken nog even buiten kijken ‘t water wtaat al tegen silo, ik begin erg onrustig te worden, nog 1 koe melken en ‘t water loopt al door de deur heen in de stal. Dus ik moest weg, al te laat, 1 voet water in de stal, dus natte voeten. Cor en ik zouden naar huis gaan door de schuur heen. …al te veel water. Even naar buiten, achterdeur heen, maar onmogelijk deur open krijgen want ‘t water door de deur heen half meter hoger als binnen. Dus gauw door de schuur naar motorhok, dus bijna te laat. De grote deuren van de schuur vlieg open, water zeker 1 meter hoog naar binnen. Wat moet ik doen? Ik heb petroleumlamp in mijn hand. Ik zag grote schelf stro achter dorsmachine aan komen drijven naar mij toe met (lier en stenen muur?) , dus ik blijf stil staan en houd vast aan deur van stal, toen de stro voorbij is ga ik verder tot de grote deur achterheen gekropen. Zo door het gaasdeur heen getrapt, ‘t is gelukkig anders zou ik nooit binnen komen. Zeer onder de indruk kom ik met Cor binnen.

Het is verloren zaak de dijk is natuurlijk doorgebroken, het water begint al tegen de ramen van ‘t huis te slaan. Ik zou eerst venster sluiten door ‘t raam maar het is onmogelijk De golven slaan zo hard tegen mij op, dus geef ik op. Gauw verschoond, en naar de slaapkamer zitten blijft tot het licht wordt. Het is zware storm, durf niet meer naar buiten kijken, blijven maar staren. Gelukkig is mijn vrouw en kinderen erg rustig. Om 8 uur naar buiten, water loopt al over het erf heen vlak voor de keuken. En buitenwater tot de derde balk, twee duim lager. Het blijft orkaan het water slaan twee meter hoog tegen het raam van ‘t woonkamer. Onbegrijpelijk ‘t ramen blijven heel. Om 11 uur is het hoogste punt bereikt. 15 cm. onder de betonnen trap van de schuur. En ‘t buitenwater nog tegen de derde balk. Opeens ‘t binnnendijk bij de stoep van Vervelden doorgebroken, ‘t water loopt naar Oudendijk dat nog droog staan. Dus ‘t water zakt wel een halve meter naar beneden. Gelukkig is de vloer van de keuken droog gebleven, wel 1 cm verschil. Maar 1 uur later, water komt weer terug, bijna op hetzelfde peil. Omdat de Oudendijk vol. Maar gelukkig nu buitenwater zakken, dus niet meer hoger.

Om 1 uur zakt het water hard weg, en iets minder wind, en wij gaan in de woonkamer eten. Ineens kwamen soldaten met reddingsboot hier gekomen ons te redden. Maar wij blijven hier voor het vee dus wijkijken naar de stal en ik ben verbaasd, alles nog in leven, en wel zeer koud. en alle staldeuren weg, en de ramen de helft uitgeslagen, en alle slagen voor de koeien open. Dus de golven slaan over de koeien heen. Gauw wat slagen dichtgemaakt met spijkers en twee uur later, staldeuren plank voor gespijkerd en zakken voor het raam gezet. De koeien staan te rillen en blauw van de koude. Om vier uur op de bodem bij koeien droog dus gauw droge stro op gedaan en mangels gevoerd. Alles goed afgelopen. Ook bij de paarden. Maar in hokkeling [hokkeling hok = hok voor kalveren, GK] zes kalveren dood, vijf kuizen en 1 stier, en twee kalveren van 1 jaar ook dood. Gauw nog drie (vaarsen? eruitgedaan naar buiten?) op mestput lopen vier stieren en twee veulens . Twee stieren en 1 veulen waren hier gebleven op het erf, en andere was verdwenen. Maar later 1 veulen op Prinsenheuvel gevonden, en 1 dood in Prinsenpolder, 1 later gevonden in Biesbosch 10 dagen later bij J vd Waal op stal gezet. Zeer vermagerd en dun geworden.

Onze buitenkade vreselijk kapot geslagen. Meer als 100 meter weg. En nog een gat bij rietgors. Alle schuld van de wind van binnen kapot gewaaid door de hoge golven en als stuk hout tegen de dijk slaat zo gat in. Zelfs Brabantse kar zonder wielen helemaal in de ka geduwd. Het is troostelijk blik alles vernield alle hokken en schuur versplinterd huis van de knecht helemaal platgeslagen. Mofkeet en wagenschuur twee varkenshokken, …. 1 van steen , vier kippen hokken en bij Cor drie hokken weg. De helft over de ka heengeslagen verdwenen in rietgors. ‘s Avonds komt de vloed weer. In de stal twee voet hoog. Om elf uur weer meer droge stro opgedaan. Dus doodmoe naar bed gegaan.

Maandag Cor en ik heel de dag stallen. Het weer rustig en droog. Om 10 uur met de boot van C. Mijnders met de motor van de stoep van het huis naar de tol tot de stoep bij A. Brand dwars over de polder, 20 min. varen. Mijn vrouw moest opbellen bij Bakker van de Burg, want onze telefoon stuk voor boodschappen. Arenoe gaat met ons mee. Namiddag weer naar tol varen Snijders en … mee naar ons, die helpen met rommel opruimen in schuur, halve meter rommel dikke laag in schuur en op het erf zelf 1 meter dik. ‘s Avonds weer met de boot wegbrengen. Dinsdag droog weer , water 1 meter gezakt. 5 man gekomen, eerst melk weg en arbeider terug schip hiergekomen 105 Hl erwten in water gestaan en overgestort in droge zakken want alloemaal opengeperst. 2 kanten uitgescheurd en 8 HL gerst ook geladen en 6 dode hokkeling en onze auto onder awater gestaan ook op schip geladen gaan naar Wieldrecht en granen naar Puttershoek drogen, tarwe schip weer weg. Woensdag af en toe sneeuwbuiten 5 man gekomen. Hokkeling uitmesten, en kelder leegpompen met motor van H. Jas. Mijn ouders en schoonouders hier geweest waren halen met de boot, nogal veel wind. Ik was blij dat het goed overgevaren ‘s avonds moesten wij evacueren van burgemeester voor opnieuw hoog water. Zo vreemd opkijken niemand had verwacht doch dringend, zo bij Bas de Jong geslapen en het water komt niet hoger, als van binnen 1 meter lager van buiten als binnen. Van binnen 25 cm. gezakt, aan buitenka waren dertig mannen weg dicht maken met honderden zakken zand, op zes plaatsen open houden voor afvloeien 1 meter breed, 1/2 meter diep. Donderdag vroeg terug van Bas de Jong om 7 uur van zandka het licht aan de arbeiders nu zelf gekomen over zandka, Pieten en zo lopen over de ka onderheen langs de griend. Klaverhooi lag vreselijk te broeien, en hele … komt waterdamp uit. Brandweer gekomen. Met motorspuit. De helft hooi gelost, op de til en de andere helft naar buiten door het raam. NM (Namiddag) nog een ploeg bij voor haver lossen van J Visser. Nu 50 mannen aan de ka zakken dragen. Vrijdag koude af en toe sneeuwbuien van ‘t vriespunt. Wel 15 man hooi lossen nu natte hooi op mestput lossen 1,25 meter dik, en haver ook. NM klaar met het hooi, en nu haver … af. Eindelijk kelder nu leeggepompt veel getobt, de pomp was vuil geworden, uitelkaar gehaald, schoongemaakt. Vier man bezig ‘s avonds alles zeer schoon. Weinig schade. Zaterdag 4 g vorst, droog weer. 50 cm gezakt. Wind Oosten. Hoogste punt achter boomgaard nu droog. Vooraan vlaakweg nog 25 cm onder water. >>>dijk dicht 1,20 boven zomerpeil NM doorgewerkt en afgemaakt dertig man uit Dubbeldam. Overal vreselijk watersnoodramp, in Zeeland en ook ‘s Gravendeel, 3/4 Hoekse waard onder water, 55 verdronken op ‘s Gravendeel, 60 op Numansdorp, totaal 1395 mensen verdronken. Dus nog steeds meer. zeer veel geld verzameld 50 miljoen zelf. Kleinder dan 65 gld per gezin . zonder buitenland. Zeer veel gered door de soldaten uit Amerika, met helikopter vliegtuig dus zo uit de daken afhalen. Vijfentwintigduizend koeien en 3000 paarden verdronken. Wieldrechtsepolder is op ‘t kant afgekomen, op drie plaatsen bijna doorgebroken vooral bij vliegtuigfabriek op zeehaven. De menschen waren gevlucht omdat de dijk zo heen en weer slingerde. Met grote moeite door de politie terugsturen en verder werken met massa zandzakken, daardoor Dordt gered.

Zondag VM [voormiddag, GK] sneeuwstorm 6 graden vorst hele vlakte onder het ijs. Vooraan op de weg is nu droog . En aardappel op hoekwei boven op de punt droog, meer water gaat naar Oudendijk dan onder de spoor en duiker bij hoekstuk verstopt bij Oudendijk. En 1 sluiter en 1 duiker naar buiten en 2 duiker onder spoor door naar Oudeweer. Aan buitenka aan Ouden Beer bij hoge stoep zwaar beschadigd. Honderd meter weg en verder 100 m van het huis van machinist Ookgat. 50 m. breed. Nu alles dicht, met treklijn (dregline) Huis van Klootwijk platgeslagen en machinekamer nog overeind nu juis motor opgehaald en naar Dord om te drogen aan de spoordijk ook zwaar beschadigd, nu honder mensen dag en nacht werken elke keer zandtrein voorbij vele palen van electriciteit omgevallen op sommige plaatsen twee meter gezakt en zo kon onder de spoorrails heenkijken naar de Oude Straatweg nu juis zandauto heen en weer rijden over Hoge straatweg dichtmaken die ook 100 m. weggeslagen. Zelfs schip overheengekomen zo in de polder neer, en ook nog woonark.

Dossier Watersnoodramp Zeeuwse Bibliotheek

7 juli 1951 (…) Bijna 2400 KM gereden 6 gallon benzine dus 1 0p 10 KM. Algemeen indrukken. Een buitengewoon mooi land, prachtige wegen. Beleefde mensen. Wel enigzins stijf? Zeer behulpzaam als hen iets gevraagd wordt alleen dan. Veel honden. Zeer goede autorijders. Veel vrouwen aan ‘t stuur, veel minder goed. Bij ‘t voorbij rijden is de auto voor U gewend aanwijzingen met de hand tegen. Doet heel aardig aan. Iedereen eet vis tomaten of ham en toast. Iedereen doet aan sport tennis, cricket en paard rijden. Lelijk huizen, maar prachtig tuinen. (…) Een grote bezwaar zijn de hoge heggen eventueel muren langs de weg en de bomen midden in ‘t land. ‘t Hooi wordt meesteal gebalid met Lagbailen. Voor ons vreemd. Geen gangen in de huizen. Kleine schuren. Hangers. Mannen lopen achter kinderwagens. Vrouwen heel erg geschminkt. Te erg. Vrouwen met klompen aan gebruiken lipstick. Vrouwen niet erg knap maar bederven veel door de verf. Oude dames dragen lichte kleren. Zeer bochtige wegen. Je kunt niet doorrijden. Slapen en ontbijt duur. Eten goedkoop. Veel vrouwelijke politie(…) Gek op handtekening. Veel schoorsteen op één huis, soms 8 bij elkaar. Allemaal open haarden. Veel cafetaria’s. Veel oude auto’s, niet één amerikaanse wagens. Mannen dragen veel bloemen, bijv. rozen zie bloemenmeisje Piccadilly circus. Ellebogen van Herenjasje zijn met leder bedekt soms ook langs de randen van de jas. Kinderen gaan allemaal op kostscholen en veel met de zelfde uniformen aan. Idiote hoeden (stroo). Langs de ouden rieten daken ziet men veel randen van latjes. Voor de huizen veel pilaren. Vrouwen rooken heel veel vooral ook de krantenvrouwen met sigaretten in de mond. Allerlei nationaliteiten ziet men in Londen.

15 October 1949 (schrift 42)
… We zijn naar ‘t Sportfondsenbad geweest. Jacob Keller Junior behaalde daar zijn zwemdiploma en hij behaalde een eerste prijs voor gecostumeerd zwemmen. Hij stelde een watervolgel voor met grote snavel en grote zwarte vleugels. * Op de kant toonde dat niet zoo erg, maar in ‘t water op eenige afstand, wat ‘t (?) een aangeschoten aalscholver. Grootvader Jacob de Jongh bracht op den Beer 9 zonen groot en nooit is er een van, tot zwemmen gekomen. En toen die jongens kinderen waren wat ‘t Visscheergat nog een rivier die tot de straatweg toe door stroomde, waaar zelfs bij laag water volop water stond. Maar toen zei ment “‘t water is voor de visscher’ Bovendien vond met ‘t gevaarlijk zich te onkleeden en te water te gaan, longontsteking zou daarvan ‘t noodlottig gevolg zijn. Trouwen ik behoef zoo ver niet terug te gaan, ondergetekende heef ook nooit leren zwemmen. Auto’s en fietsen hebben de stad korter bij gebracht. Als ik b.v. te dordt na de H.B.S. had gemoeten, zou ik daar ergen (?) hebben moeten liggen . Ik zou toch niet van af (?) de Braber dagelijks heen en weer hebben kunnen lopen Maar als nu daar zoo in honderd jonge kindertjes ziet zwoegen om hun zwemdiploma, dan denkt men wat een verandering van tijd en van zeden. En als men dan ziet dat er net zoo veel meisjes bij zijn als jongen, nu dan verschilt ‘t nog meer. Gister voor de middag was ik weer op den Beer. Ondanks mijn 77 jaar en ondank half Oct. reed ik op mjijn fietsje regelrecht naar ‘t Hoeksche Spoor . Ik zag dat de ….

* Hij moet een pinguin voorstellen, maar leek m.i. meer een aalscholver.

11 juni 1949 (schrift 42)
…Adriaan en Gré zijn nog op reis, er komen wel goede berichten van hen. Adr. verlangt naar huis.

18 juni 1949 (schrift 42)
…Adriaan en Gré zijn maandagmiddag thuis gekomen. Zij hebben hun reis volbracht zoo als ze zich voorgesteld hadden en geen extra tegenspoed gehad. Ze hebben 2500 k.m. afgelegd en niet één keer een lekken band gehad. Zij kregen van Duitschland een armoedige indruk en bevonden de Duischers zuur en stug. De Zwitsers waren vriendelijk en behulpzaam en daar was ook meer welstand. Zij hebben op de bergen tusschen hoge sneeuwwolken doorgereden, hebben aan staaldraden boven afgronden gehangen en zoo al van alles medegemaakt van wat er in die streken te genieten valt. Ze zijn vriendelijk ontvangen bij het huisgezin van Ruth (?) Keller, het meisje dat een paar maanden bij hen is geweest en ook bij een paar Duitsche boeren die bij hen als Duitsche soldaten waren geweest tijdens de oorlog. Het is alles wel heel aardig en ook wel leerzaam. Men krijgt wel een ruimere blik als men wat meer gezien heeft van de werled, maar een rustperiode is deze reis niet geweest. Integendeel, ‘t is een tijd van intensieve inspanning geweest. Wat dunkt U van 2500 k.m. achter het stuur in vreemde landen, op vreemde wegen en vooral in onbekende berglanden! …

Te Neurenberg duurt ‘t proces tegen de hoofdmannen van ‘t schrikbeweind nog maar steeds voort. (…) En dan die arme Joden! Ze zijn zoo goed als uitgemoord. Voorheen stond het Scheffersplein te Dordt vol Joden! Zij hadden kleinhandel, maar ook wel manufacturen en verkochten heel wat. We hadden Joodsche veehandelaars en dit goudsmids. Er waren Jodenfamilies waar we min of meer bevriend mêe waren. Zoo o.a. Pinias Zwarenstein van Strijen. Reeds in ‘t begin dezer eeuw kocht ik schapen van hem om te (?) als ze vet waren verkocht ik ze weer aan hem. Hij kocht ook mijn lammeren en wol. Hij werd ook door W. Visser en mij naar Texel gezonden, om stamboek lammeren te koopen. Van hem zeiden wij wel eens “zie, waarlijk een Israëliet waarin geen bedrog is.” Hij had maar één zoon Philippus genaamd. Die woonde als veearts in ‘t huis hier naast ons en kwam door bloedvergitiging op jeugdigen leeftijd om het leven. Verder had hij drie of vier knappe lieve dochters. Het angst en vreeze zagen wij het Hitler bewind en daarbij de Jodenvervolging veld winnen. Als wij vraagden wat hij voor de Joden vreesde was altijd zijn antwoord: eerst wij en dan jelui. Eerst onze fietsen, dan de uwe, eerst onze auto’s dan de uwe, eerst wij naar Duitschland, dan jelui. ‘ Laatst zagen wij hen toen ze al met een ster op de borst moesten loopen. We kwamen ze tegen op ‘t veer. Zij moesten naar Dordt, naar de Joodsche Raad. Er was weer een sprankje hoop te bespeuren op hun wanhopige gezicht. ‘t Is voor het laatst geweest dat wij hun vriendelijke gezichten zagen. (?) zeiden ze altijd, als we maar niet uit ons huis behoeven, al worden we ook nog zoo arm als we maar in Strijen mogen blijven woonen. Maar, ach arme, spoedig al werden zij weg gevoerd. In Assen ontmoetten zij een getrouwde dochter uit Middelharnis. Wat een treurige ontmoeting. Wat is er verder met hen gebeurd? Nooit meer van gehoord. Vermoedelijk onteerd, vernederd, mishandeld, vermoord en verbrand.

Zoo kenden wij ook de fam. Hartog, vroeger een slagertje op ‘s Gravendeel, die een groot gezin had. De oudste Salomo was een bekend veehandelaar en geen beste.

Fam. Kleinkramer, vroeger een manufacturenwinkel te ‘s  Gravendeel. Ook een groot gezin. Een paar zoons hadden voor de oorlog een belangrijk manuf. winkel te Dordt. Allen weg. nog niet één terug van al die levenslustige Joden. ‘t Is zoo vreeselijk, dat men er zich niet in kan denken. In Dordt waren drie Joodsche dokters en (?), daar zijn er twee van over. Te Strijen is ook een Jood over. Die was getrouwd met de weduwe van de (…) van den zoo even vermelden veearts. Hij is ondergedoken gebleven en zijn vrouw en zoontje werden niet ontvoerd om de één of andere reden. Er is geen slag zoo zwaar, (?)

Digitaal Monument Joodse Gemeenschap Nederland

Maar toen oom Janus in 1899 den Beer verliet en er mij achter liet, riep hij even als Cicero, hoewel met heel andere woorden, maar toch in denzelfden geest bovenstaande woorden uit. Zulke moderne menschen als mijn Vrouw en ik, die niet wisten wat zuinig zijn is, die uitgingen en visite ontvingen, die zouden het op den Beer er nooit af kunnen boeren. En dat deden we toch wel. Laten we ons dus niet aanmatigen ‘t recht te oordelen en te veroordeelen. Laten we denken we worden te oud voor de nieuwe tijd.

Website van NBvP, Vrouwen van Nu.

“12 mei 1945: (…) Het eerst wat wat de menschen deden toen ze zeker wisten dat ‘t Duitsche gezag uit was, was meisjes mishandelen die het steeds met de Duitschers eens geweest waren. Zij knipten hun ‘t haar af, of rukte het wel uit ook en lieten ze, de door Duitschers bevuilde woonhuizen schoonmaken. ‘t Was een jammerlijke vertooning. We dacht aan wraak op de N.S.B ers, er was al zoo lang geroepen over “bijltjesdag”. Dat was ‘t eenig toegestane wapen, de bijl. En daarmêe zou wraak genomen worden op de N.S.B ers, op een bloedige wijze. Maar neen, men wreekt zich op weerloze meisjes. Zou dat komen omdat de N.S.B.’ers nog gewapend zijn en die meisjes niet. Alzoo blijkt wel dat de Ordedienst goed werk zal kunnen doen.

Dordrecht, mei 1945. Bron: J. en E. Keller.

En gister ben ik op den Beer geweest. Daar was ik sedert 8 dec. l.l. niet geweest, dus in geen 5 maanden. Hoe is ‘t mogelijk. En ik fietste er heen in gezelschap van Teunis Visser [kleinzoon, GK]. Onze fietsen waren steeds verborgen gehouden geweest, uit vrees voor de moffen. Vele fietsten steeds, maar meest met oude karren met surrogaat banden. Fiets met goede luchtbanden hielden de meeste verborgen. En dat was noodig. Op 4 mei werd de fiets van Jacob Roos nog afgenomen toen hij Gré kwam feliciteren. En ‘s weeks te voren die van onze buur Neeltje Overwater. Het waren beide fietsen met luchtbanden, dus menschen die ‘t er maar op waagden. Teunis en ik waagden het nooit. Ik liep naar oome Mees, ik liep naar Dordt, ik waagde mijn fiets niet. En nu waren we beide blij zoo gehandeld te hebben, want nu hebben we onze fietsen nog.”

Andere tijden, andere mores: nu kan ik alleen met afschuw lezen dat mijn overgrootvader vol enthousiasme schrijft over het schieten op beschermde soorten zoals aalscholvers, roerdompers en waterhoenen!

16 Nov 1940: De storm heeft behalve een 500 dakpannen ook in de boomgaard zijn sporen nagelaten. Een kroosjesboom en een prinszoet appelboom zijn omgewaaid.

Toen ik een kind was, was de Beer voor mij een eldorado. Dat was de groote boerderij waar de “Nooms” woonden. daar hoorde ik mijn moeder niets dan goed van vertellen. Wij hadden regenwater of slootwater. In den zomer waren beide slecht. Maar op den Beer kwam 2 maal in de 24 uren een getij, heerlijk versch buitenwater. Als er op de Beer aardappels of tarwe stroo verkocht werden dan kwam de schipper met zijn schuit tot vlak voor de deur.

En dan de boomgaard, 55 jaar geleden, ik zie hem nog voor mij. Een kersenboom, langs de sloot tuschen de tuin. Aan de zelfde sloot een eindje verder, een kriekenboom met een kroon, zoo zwaar, dat ‘t er donker onder was. Op den hoek bij de vliet een witte pruimenboom. Verder langs de vliet een groote eierpruimenboom, dan wat wilde steenvruchten en dan een kroosjesboom. Daar haalde we in ons eerste huwelijksjaar drie kwartmanden kroosjes af. En dan drie juttepeeren. De grootste was, van onze woning aan den straatweg af, te zien. Ook stonden er twee vijgenpeeren in dien boomgaard. Volgens moeder was ‘t aroma van de vijgenpeer, alles overtreffend. De vijgenpeeren staan er nog, die bijn bij de 200 jaar. Maar die drie groote jutten zijn geveld. De kers, de kriek, de witte en eierpruim eveneens. En nu de kroosjesboom langs de vliet. Die langs de wei, is nu de eenig overgeblevene. En ‘t buitenwater is veel van zijn heerlijkheid verloren, door de dam die in 1912 werd gelegd. De doorstroom was weg, ‘t werd een doode hoek. De schippers kunnen nog altijd op ‘t erf aanleggen, zij halen bieten en brengen pulp. Misschien dit jaar wel voor ‘t laatst. Sic transit gloria mundi.

Nog wat. Toen ‘k een jongen werd die graag een jachtgeweer hanteerde, toen leek mij de Beer, ook in dat opzicht een eldorado. Wat was er te schieten daar op den Braber aan den straatweg! Maar op de Beer! daar kwam de aalscholver tot vlak bij de wooning, wilde eenden en talingen waren van ‘t erf af te schieten. Rijgers kwamen daar in de boomen, roerdompers en waterhoenen wandelden door ‘t riet. Wat een heerlijkheden om zich te oefenen in het schieten.

En dan visschen! Bij de sluis was in den herfst volop paling te vangen. Het visschersgat was af te zetten en er waren in den rij tijd karren vol brasems te vangen. Nu is ‘t visscen afgeloopen. De polder wordt bemalen, en daardoor hield de lsuis op te zijn wat hij voor de palingvangst was. En ‘t Visschersgat werd te ondiep, na ‘t leggen van den dam in 1912 (en ook al daarvoor) zoodat er geen schoolen brasems meer opliepen zoo als vroeger. Nu is er zelfs in ‘t gat ook geen paling meer te vangen. Te ondiep, het gat ligt te lang droog. Alzoo overal achteruitgang van romantiek. Die trouwens voor ‘t grootste deel in mijn verbeeldings bestond. Het schiten is ‘t langst gebleven. Nu zijn door de Duitschers de geweren gevorderd, dus is ook dat bij ‘t verleden. Maar ‘t is nog niet zoo lang geleden dat ik in deze overzichten een doublet op wilde eenden beschreef. Verder schoot ik wel duikers, eens een witte zwaluw, welke opgezet werden en nu nog hier of daar ten toongesteld staan.

Maar moge dan ‘t romantische achteruit gegaan zijn, het practische zeker niet. Toen ik vanmiddag bewesten de Vlaakweg wandelde en die strooken land zag van kaâ tot kaâ, dat ‘t water diep in de sloot was weggemalen, toen, ik dacht wat een vooruitgang. Toen de Kl.>.Sm 26 meter had en de Gr.L.Sm 24 meter. Vergelijk nu ‘t ploegen van 26 meter, van uim 4 h.a. met drie paarden een smet een strook van 4 ha van kaâ tot kaâ. Vergelijk het ploegen op de A. de Jonghen, van de eerste wei tot de Beerekaâ eens met vroeger, toen er dertig meter op waren en twee dwarsslooten. Bij die verbeteringen valt ‘t verkleinen van veel romantiek, in het niet.

Van den oorlog geen nieuws (…)

Vrachtwagens  rijden weer met bieten en pulp an en aan. Verbruiken volop benzine, terwijl de rijkste mijnheer zijn auto moet laten staan, omdat hij geen benzine krijgt, geen benzine koopen moge. De landbouw wordt voorgetrokken. Adriaan kreeg 400 liter benzine voor de tractor, prijs 21 centen, krijgt laer 7 centen geretourneerd, dus kost 14 cent. In de sluikhandel kost de benzine f 1.,00 per liter. Wat moet men er in den sluikhandel mee doen? wel een dokter en veearts en nog enkele ander menschen mogen autorijden. Zij krijgen een toewijzing van benzinemaar zoo weinig dat ze maar zeer weinig k.m. kunnen afleggen. En die menschen geven geld tot f 1,00  voor een liter.

Mijn strijd tegen de vallende bladeren is gestreden. Geen iep, geen wilg, geen canada, geen appel of perenboom, heeft ook maar één blaadje behouden na de hevige storm in de afgeloopen weerk. En ‘t eendeskroos is weg.

De oorlog nog steeds ‘t zelfde. Nog veel Duitschers ingekwartierd te ‘s Gravendeel tot en met zwager M. Visser toe. Ergernis verwekt hun onmatigheid. “Ze zuipen as kruiers” zeggen de ‘s Gravendeelers. Ze snoepen als kinderen zeggen anderen. Ze koopen de fijne waren uit de winkels weg zeggen derden en die sturen ze naar Duitschland. men zegt dat gewone soldaten f 17 a f 18 soldij per week hebben boven de kost, dus er kan heel wat kapotgeslagen worden. [GK: In 2009 is dat vergelijkbaar met 125,50 euro] Waarom zouden zij sparen, morgen sneuvelen zij misschien. Spottend zeggen zij, we wisten niet dat Luilekkerland zoo dicht bij Duitschland gelegen is.

De Engelschen bombardeeren bijna iedere nacht de havens langs de kust. Amsterdam, Rotterdam, Vlaardingen en den Helder werden gebombardeerd en weer vele onschuldigen zijn als slachtoffer gevallen. Ontroerende verhalen over die slachtoffers in kranten, maar wat de bommen troffen dat als mikpunt bedoeld was, daar over geen woord. Landen dag voor dag gebombardeerd. En dagelijksch veel Engelsche bommenwerpers over Duitschland. Wat een moedwillige vernieling en vermoording. En alles wijst er op dat de oorlog gaat uitbreiden. De verhouding tusschen Amerika en Japan wordt dagelijksch minder goed, in den Balkan kan het haast niet langer rustig blijven.

Woensdag gingen we onze schoonzoon feliciteeren. Krijn Visser was 50 jaar geworden. We reden met ons zessen, Adriaan en H. Reedijk met hun vrouwen ook mede. De taxi kostte mij, van halen en brengen f 9,80 [GK: in 2009 staat dit gelijk aan 70,28 euro] Toen ik bij Krijn was, bestelde ik een taxi van Klaaswaal om naar Goudswaard te gaan. Dat kostte 32 k.m. a 10 cents en 50 cent wordt f 3,80 [vergelijkbaar met 27,25 euro in 2009]. Alzoo voor mij een dure dag. Er is haast niemand meer die auto mag rijden. Die ‘t wel mogen zoo als dokters en veeartsen en nog enkele andere, krijgen zóó weinig benzine, dat ze toch er nog veel bij moeten fietsen. Taxis mogen nog rijden, maar de reizigers moeten kunnen aantonen dat hun reis dringend was en niet anders kon dan per taxi. Als we aangehouden waren bij onze reis naar Krijn hadden we vermoedelijk een proces verbaal gekregen. ‘t Zou moeilijk vallen te beroepen dat die reis noodzakelijk was. Ik las in de krant, dat in den Haag op een dag minstens 40 personen een proces verbaal kregen omdat ze zich per taxi naar hun stamcafé lieten vervoeren. ‘t Bezoeken van een café is geen noodzaak, dus hadden zij er op een andere manier moeten zien te komen.